Tô Hoài là một trong những nhà văn to của nền văn học Việt Nam hiện đại. Ông mang vốn hiểu biết sâu sắc về phong tục tập quán của nhiều vùng văn vẻ́ khác nhau trên quốc gia ta. Thành công nhất của Tô Hoài là những tác phẩm viết về hiện thực cuộc sống, con người vùng Tây Bắc. Tiêu biểu là truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ”.

Bạn đang xem: Truyện vợ chồng a phủ đầy đủ

Bạn đang xem: Truyện ngắn Vợ chồng A Phủ In trong tập Truyện Tây Bắc (1953), Tô Hoài

Tác phẩm Vợ chồng A Phủ

Download.vn mời độc giả tham khảo tài liệu giới thiệu đôi nét về nhà văn Tô Hoài, tác phẩm Vợ chồng A Phủ.

I. Đôi nét về tác giả Tô Hoài

– Tô Hoài, tên khai sinh là Nguyễn Sen.

– Ông sinh ra tại quê nội ở thị trấn Kim Bài, thị xã Thanh Oai, tỉnh Hà Đông cũ. Tuy nhiên, ông to lên ở quê ngoại là làng Nghĩa Đô, thị xã Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông (nay thuộc phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy, Hà Nội).

– Ông mang vốn hiểu biết phong phú, sâu sắc về phong tục, tập quán của nhiều vùng khác nhau trên quốc gia ta.

– Sáng tác của ông thiên về diễn tả những sự thực đời thường.

– Những tác phẩm của ông thuộc nhiều thể loại khác nhau như truyện ngắn, truyện dài, hồi ký, kịch bản phim, tiểu luận…

– Năm 1996, Tô Hoài được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.

– Một số tác phẩm tiêu biểu:

Dế Mèn phiêu lưu ký (truyện dài, 1941)O chuột (tập truyện ngắn, 1942)Cỏ dại (hồi ký, 1944)Truyện Tây Bắc (tập truyện, 1953)Tự truyện (1978)Quê nhà (tiểu thuyết, 1981)Cát bụi chân người nào (hồi ký, 1992)Chiều chiều (tiểu thuyết, 1999)Chuyện cũ Hà Nội (ký sự, 2010)…

II. Giới thiệu về truyện ngắn Vợ chồng A Phủ

1. Xuất xứ

“Vợ chồng A Phủ” là tác phẩm đặc sắc nhất trong tập “Truyện Tây Bắc” (1953) của nhà văn Tô Hoài.

2. Hoàn cảnh sáng tác

Năm 1952, Tô Hoài đi với lính vào phóng thích Tây Bắc. Trong chuyến đi dài tám tháng, nhà văn đã “cùng ăn, cùng ở, cùng làm việc” với đồng bào những dân tộc thiểu số từ khu căn cứ du kích trên những núi cao tới những bản làng mới phóng thích. Chuyến đi đã giúp Tô Hoài hiểu hơn về cuộc sống và con người miền núi. Truyện là thành tựu sau chuyến đi thực tế đó.

3. Bố cục

Gồm ba phần:

Phần 1: Từ đầu tới “ Tới bao giờ chết thì thôi ”. Hoàn cảnh sống của Mị.Phần 2. Tiếp theo tới “ Vì vậy mà sinh sự đánh nhau ở Hồng Ngài ”. Cuộc thế của A Phủ.Phần 3. Còn lại. Cuộc gặp gỡ và tự giải thoát của Mị và A Phủ.

4. Ý nghĩa nhan đề

– Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” được in trong tập Truyện Tây Bắc (1953). Trong suốt những tháng ngày “cùng ăn, cùng ở, cùng làm việc” với cán bộ và đồng bào miền núi Tây Bắc đã đem tới cho nhà văn Tô Hoài nguồn cảm hứng sáng tác.

– Tô Hoài đặt cho tác phẩm của mình nhan đề là “Vợ chồng A Phủ” – đây là một nhan đề ngắn gọn nhưng mang nhiều ý nghĩa. Nhan đề trên đã chỉ ra cho người đọc hai nhân vật trung tâm của tác phẩm: A Phủ và Mị.

– Đồng thờ cho thấy mối quan hệ giữa hai nhân vật: “vợ chồng”. A Phủ và Mị vốn là hai con người xa lạ. Nhưng vì món nợ với nhà thống lí Pá Trá mà gặp gỡ (Mị là con dâu gạt nợ nhà thống lý. A Phủ vì đánh người làng mà phải nộp tiền theo lệ làng nhưng ko mang tiền, được thống lý cho mượn rồi lại thành mang nợ). Trong những tháng ngày khổ sở của Mị tại nhà thống lý Pá Tra, sự xuất hiện của A Phủ đã đánh thức tấm lòng đồng cảm trong tâm hồn vốn đã vô cảm của Mị. Bởi họ là những con người cùng hoàn cảnh. Trong đêm Mị giải cắt dây cởi trói cứu A Phủ, nhịn nhường như cũng chính là đang giải cứu cho bản thân. Hai người trốn khỏi nhà thống lí Pá Tra tới Phiềng Sa, cũng tìm tới được với ánh sáng của cách mệnh. Quá trình họ gặp gỡ và trở thành vợ chồng cũng chính là quá trình đi ra từ bóng tối tới ánh sáng. Cuộc thế của vợ chồng A Phủ lúc gặp được lý tưởng của cách mệnh đã thay đổi hoàn toàn. Nhà văn Tô Hoài sáng tác tác phẩm này nhằm phản ánh số phận đau thương và con đường tìm tới tự do của nhân dân Tây Bắc. Nhan đề “Vợ chồng A Phủ” đem tới cho người đọc những hiểu biết ban sơ về tác phẩm.

5. Tóm tắt

Mẫu 1

Truyện kể về thế cuộc của Mị và A Phủ. Mị vốn là một cô gái trẻ đẹp, tài năng nhưng gia đình nghèo túng. Vì món nợ truyền kiếp của cha, Mị bị bắt về làm con dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra. Quanh năm, Mị phải làm hết mọi việc trong nhà. Càng ngày cô càng trở nên lầm lũi, ít nói. Mùa xuân về trên Hồng Ngài, Mị cũng muốn đi chơi, nhưng A Sử trở về liền trói cô trên cột. Còn A Phủ là một chàng trai mồ, khỏe mạnh, giỏi lao động. Vì đánh A Sử – con trai thống lí Pá Tra nên bị bắt làm thân nô lệ cho nhà thống lí. Một lần A Phủ để hổ ăn mất một con bò, bị thống lí phạt trói, bị bỏ đói suốt mấy ngày đêm. Một đêm, lúc trở dậy thổi lửa để sưởi, Mị bắt gặp dòng nước mắt chảy trên gò má của A Phủ. Mị nghĩ tới thân phận mình, liền cởi trói cho A Phủ. Mị chạy theo A Phủ. Hai người trốn Phiềng Sa, trở thành vợ chồng. A Phủ gặp được A Châu, cùng anh tham gia cách mệnh. Họ cùng nhau đấu tranh để bảo vệ bản làng.

Mẫu 2

Mị là con dâu gạt nợ của nhà thống lí Pá Trá. Quanh năm, Mị chỉ biết làm hết mọi công việc trong nhà. Lúc mùa xuân về, Mị cũng muốn đi chơi. Nhưng A Sử – chồng của Mị trở về đã trói cô trên cột. Cả đêm Mị phải đứng trói như thế. Mang tiếng xôn xao phía ngoài. Rồi một đám đông vào nhà. A Sử loạng choạng vào buồng. Áo rách toạc một mảnh vải. Lúc này, người chị dâu mới tới cởi trói cho Mị, rồi bảo cô đi hái thuốc cho chồng. Tới lúc Mị về thì nhìn thấy A Phủ – người đã đánh A Sử quỳ giữa nhà. Kể từ hôm đấy, A Phủ phải làm thân nô lệ cho nhà thống lí Pá Trá. Một lần nọ, A Phủ để hổ ăn mất một con bò, bị thống lí phạt trói. Đêm đấy, Mị dậy để thổi lửa, nhìn thấy dòng nước mắt chảy trên gò má của A Phủ. Mị nghĩ tới thân phận mình, liền cởi trói cho A Phủ. Một lúc sau, Mị chạy theo A Phủ. Hai người trốn Phiềng Sa, trở thành vợ chồng. A Phủ gặp được A Châu, tham gia cách mệnh. Họ cùng nhau đấu tranh để bảo vệ bản làng.

6. Nội dung

Tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” là câu chuyện về người dân lao động vùng cao Tây Bắc ko cam chịu bọn thực dân, chúa đất bị áp bức, đày đọa và giam hãm trong cuộc sống tăm tối đã biết vùng lên phản kháng, đi tìm cuộc sống tự do.

7. Nghệ thuật

Giọng văn tinh tế, đượm màu sắc dân tộc, vừa giàu tính tạo hình vừa giàu chất thơ.

Vợ chồng A Phủ

Nghe đọc truyện Vợ chồng A Phủ:

Người nào ở xa về, mang việc vào nhà thống lí Pá Tra thường trông thấy mang một cô con gái ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa. Lúc nào cũng vậy, dù quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối lên, cô đấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi. Người ta thường nói: nhà Pá Tra làm thống lí, ăn của dân nhiều, đồn Tây lại cho muối về bán, giàu lắm, nhà mang nhiều nương, nhiều bạc, nhiều thuốc phiện nhất làng. Thế thì con gái nó còn bao giờ phải xem dòng khổ mà biết khổ, mà buồn. Nhưng rồi hỏi ra mới rõ cô đấy ko phải con gái nhà Pá Tra: cô đấy là vợ A Sử, con trai thống lí Pá Tra.

Cô Mị về làm dâu nhà Pá Tra đã mấy năm. Từ năm nào, cô ko nhớ, cũng ko người nào nhớ. Những người nghèo ở Hồng Ngài thì vẫn còn kể lại câu chuyện Mị về làm người thân quan thống lí. Ngày xưa, bố Mị lấy mẹ Mị ko mang đủ tiền cưới, phải tới vay nhà thống lí, bố của thống lí Pá Tra ngày nay. Mỗi năm đem nộp lãi cho chủ nợ một nương ngô. Tới tận lúc hai vợ chồng về già rồi mà cũng chưa trả được nợ. Người vợ chết, cũng chưa trả hết nợ.

Cho tới năm đấy Mị đã to, Mị là con gái đầu lòng. Thống lí Pá Tra tới bảo bố Mị:

– Cho tao đứa con gái này về làm dâu thì tao xoá hết nợ cho.

Ông lão nghĩ năm nào cũng phải trả một nương ngô cho người ta, thì tiếc ngô, nhưng cũng lại thương con quá. Ông chưa biết nói thế nào thì Mị bảo bố rằng:

– Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố. Bố đừng bán con cho nhà giàu.

Tới Tết năm đấy, Tết thì vui chơi, trai gái đánh pao, đánh quay rồi đêm đêm rủ nhau đi chơi. Những nhà mang con gái thì bố mẹ ko thể ngủ được vì tiếng chó sủa. Suốt đêm, con trai tới nhà người mình yêu, đứng thổi sáo xung quanh vách. Trai tới đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị. Một đêm khuya, Mị nghe tiếng gõ vách. Tiếng gõ vách hò hứa của người yêu. Mị hồi hộp lặng lẽ quơ tay lên thì gặp hai ngón tay lách vào khe gỗ, sờ một ngón thấy mang đeo nhẫn. Người yêu của Mị thường đeo nhẫn ngón tay đấy. Mị bèn nhấc tấm vách gỗ. Một bàn tay dắt Mị bước ra. Mị vừa bước ra tức tốc mang mấy người choàng tới, nhét áo vào mồm Mị rồi bịt mắt, cõng Mị đi.

Sáng hôm sau, Mị mới biết mình đang ngồi trong nhà thống lí Pá Tra. Họ nhốt Mị vào buồng. Ngoài vách kia, tiếng nhạc sinh tiền cúng ma đương rập rờn nhảy múa.

Trong lúc đó, A Sử tới nhà bố Mị. A Sử nói:

– Tôi đã cướp được con gái bố làm vợ, tôi đem về cúng trình ma nhà tôi rồi, ngày nay tôi tới trình cho bố biết. Tiền nong để cưới thì bố tôi bảo đã đưa cả cho bố rồi.

Liên quan:

Rồi A Sử về. Ông lão nhớ ngay câu nói của thống lí Pá Tra dạo trước: cho con gái về nhà thống lí Pá Tra thì được trừ nợ. Chao ôi! Thế là cha mẹ ăn bạc của nhà giàu từ kiếp trước, ngày nay người ta bắt bán con trừ nợ. Ko thể làm thế nào khác được rồi!

Mang tới hàng mấy tháng, đêm nào Mị cũng khóc. Một hôm, Mị trốn về nhà, hai tròng mắt còn đỏ hoe. Trông thấy bố, Mị quỳ lạy, úp mặt xuống đất, nức nở. Bố Mị cũng khóc, đoán biết lòng con gái:

– Mày về lạy chào tao để mày đi chết đấy à? Mày chết nhưng nợ tao vẫn còn, quan lại bắt tao trả nợ. Mày chết rồi thì ko lấy người nào làm nương ngô giả được nợ người ta, tao thì ốm yếu quá rồi. Ko được, con ơi!

Mị chỉ bưng mặt khóc. Mị ném nắm lá ngón xuống đất, nắm lá ngón Mị đã tìm hái trong rừng, Mị vẫn giấu trong áo. Thế là Mị ko đành lòng chết. Mị chết thì bố Mị còn khổ hơn bao nhiêu lần ngày nay nữa. Mị đành trở lại nhà thống lí.

Lần lần, mấy năm qua, mấy năm sau, bố Mị chết. Nhưng Mị cũng ko còn tưởng tới Mị mang thể ăn lá ngón tự tử nữa. Ở lâu trong dòng khổ, Mị quen khổ rồi. Hiện nay thì Mị tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa, là con ngựa phải đổi ở dòng tàu ngựa nhà này tới ở dòng tàu ngựa nhà khác, ngựa chỉ biết việc ăn cỏ, biết đi làm mà thôi. Mị cúi mặt, ko nghĩ ngợi nữa, mà lúc nào cũng chỉ nhớ đi nhớ lại những việc giống nhau, tiếp nhau vẽ ra trước mặt, mỗi năm mỗi mùa, mỗi tháng lại làm đi làm lại: Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện, giữa năm thì giặt đay, xe đay, tới mùa thì đi nương bẻ bắp, và dù lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành sợi. Bao giờ cũng thế, suốt năm suốt đời như thế. Con ngựa, con trâu làm còn mang lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, nữ giới con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả đêm cả ngày.

Mỗi ngày Mị càng ko nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa. Ở dòng buồng Mị nằm, kín mít, mang một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay. Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, ko biết là sương hay là nắng. Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong dòng lỗ vuông đấy mà trông ra, tới bao giờ chết thì thôi.

Trên đầu núi, những nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa đã xếp yên đầy những nhà kho. Trẻ con đi hái bí đỏ, tinh nghịch, đã đốt những lều canh nương để sưởi lửa. Ở Hồng Ngài người ta thành lệ cứ ăn Tết lúc gặt hái vừa xong, ko kể ngày, tháng nào. Ăn Tết như thế cho kịp lúc mưa xuân xuống thì đi vỡ nương mới. Hồng Ngài năm đấy ăn Tết giữa lúc gió thổi vào cỏ gianh vàng ửng, gió và rét rất dữ dội.

Nhưng trong những làng Mèo Đỏ, những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xoè như con bướm sặc sỡ <…>. Đám trẻ đợi Tết, chơi quay, cười ầm trên sân chơi trước nhà. Ngoài đầu núi thập thò đã mang tiếng người nào thổi sáo rủ bạn đi chơi. Mị nghe tiếng sáo vọng lại, thiết tha bổi hổi. Mị ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi.

Mày mang con trai con gái rồi Mày đi làm nương Ta ko mang con trai con gái Ta đi tìm người yêu.

Tiếng chó sủa xa xa. Những đêm tình mùa xuân đã tới.

Ở mỗi đầu làng đều mang một mỏm đất phẳng làm dòng sân chơi chung ngày Tết. Trai gái, trẻ con ra sân chơi đấy tụ tập đánh pao, đánh quay, thổi sáo, thổi khèn và nhảy.

Cả nhà thống lí Pá Tra vừa ăn xong bữa cơm Tết cúng ma. Xung quanh, chiêng đánh rầm rĩ, người ốp đồng vẫn còn nhảy lên xuống, run lập cập. Vừa hết bữa cơm lại tiếp ngay bữa rượu bên bếp lửa.

Ngày Tết, Mị cũng uống rượu. Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát. Rồi say, Mị lịm mặt ngồi đấy nhìn mọi người nhảy đồng, người hát, nhưng lòng Mị thì đang sống về ngày trước. Tai Mị văng vọng tiếng sáo gọi bạn đầu làng. Ngày trước, Mị thổi sáo giỏi. Mùa xuân này, Mị uống rượu bên bếp và thổi sáo. Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo. Mang biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị.

Rượu đã tan lúc nào. Người về, người đi chơi đã vãn cả. Mị ko biết, Mị vẫn ngồi trơ một mình giữa nhà. Mãi sau Mị mới đứng dậy, nhưng Mị ko bước ra đường chơi, mà từ từ bước vào buồng. Chẳng năm nào A Sử cho Mị đi chơi Tết. Mị cũng chẳng buồn đi. Bấy giờ Mị ngồi xuống giường, trông ra dòng cửa sổ lỗ vuông mờ mờ trăng trắng. Đã từ nãy, Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm Tết ngày trước. Mị trẻ lắm. Mị vẫn còn trẻ. Mị muốn đi chơi. Bao nhiêu người mang chồng cũng đi chơi ngày Tết. Huống chi A Sử với Mị, ko mang lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau! Nếu mang nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ ko buồn nhớ lại nữa. Nhớ lại, chỉ thấy nước mắt ứa ra. Mà tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường.

Anh ném pao, em ko bắt Em ko yêu, quả pao rơi rồi…

Lúc đấy, A Sử vừa ở đâu về, lại đang sửa soạn đi chơi. A Sử thay áo mới, khoác thêm hai vòng bạc vào cổ rồi bịt dòng khăn trắng lên đầu. Mang lúc nó đi mấy ngày mấy đêm. Nó còn muốn rình bắt mấy người con gái nữa về làm vợ. Cũng chẳng bao giờ Mị nói gì.

Hiện nay Mị cũng ko nói. Mị tới góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng. Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo. Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp đi chơi. Mị quấn lại tóc, Mị với tay lấy dòng váy hoa vắt ở phía trong vách. A Sử đang sắp bước ra, bỗng quay lại, lấy làm lạ. Nó nhìn quanh, thấy Mị rút thêm dòng áo. A Sử hỏi:

– Mày muốn đi chơi à?

Mị ko nói. A Sử cũng ko hỏi thêm nữa. A Sử bước lại, nắm Mị, lấy thắt lưng trói hai tay Mị. Nó xách cả một thúng sợi đay ra trói đứng Mị vào cột nhà. Tóc Mị xoã xuống, A Sử quấn luôn tóc lên cột, làm cho Mị ko cúi, ko nghiêng được đầu nữa. Trói xong vợ, A Sử thắt nốt dòng thắt lưng xanh ra ngoài áo rồi A Sử tắt đèn, đi ra, khép cửa buồng lại.

Trong bóng tối, Mị đứng yên ổn lặng, như ko biết mình đang bị trói. Tương đối rượu còn nồng nàn, Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi. “Em ko yêu, quả pao rơi rồi. Em yêu người nào, em bắt pao nào…”. Mị vùng bước đi. Nhưng thủ công đau ko cựa được. Mị ko nghe tiếng sáo nữa. Chỉ còn nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách. Ngựa vẫn đứng yên, gãi chân, nhai cỏ. Mị thổn thức nghĩ mình ko bằng con ngựa.

Chó sủa xa xa. Chừng đã khuya. Lúc này là lúc trai đang tới bên vách làm hiệu, rủ người yêu tháo dỡ vách ra rừng chơi. Mị nín khóc, Mị lại bổi hổi.

Cả đêm đấy Mị phải trói đứng như thế. Lúc thì khắp người bị dây trói thít lại đau nhức. Lúc lại nồng nàn tha thiết nhớ. Tương đối rượu toả. Tiếng sáo. Tiếng chó sủa xa xa. Mị lúc mê, lúc tỉnh. Cho tới lúc trời tang tảng rồi ko biết sáng từ bao giờ.

Mị sững sờ tỉnh. Buổi sáng âm sâm trong dòng nhà gỗ rộng. Vách bên cũng yên ổn ắng. Ko nghe tiếng lửa réo trong lò nấu lợn. Ko một tiếng động. Ko biết bên buồng quanh đấy, những chị vợ anh, vợ chú của A Sử mang còn ở nhà, ko biết tất cả những người nữ giới khốn khổ sa vào nhà quan đã được đi chơi hay là họ cũng đang phải trói như Mị. Mị ko thể biết. Đời người nữ giới lấy chồng nhà giàu ở Hồng Ngài thì một đời con người chỉ biết đi theo đuôi con ngựa của chồng. Mị chợt nhớ lại câu chuyện người ta vẫn kể: đời trước, ở nhà thống lí Pá Tra mang một người trói vợ trong nhà ba ngày rồi đi chơi, lúc về nhìn tới thì vợ chết rồi. Nhớ thế, Mị sợ quá, Mị động đậy, xem mình còn sống hay chết. Cổ tay, đầu, bắp chuối bị dây trói siết lại, đau dứt từng mảnh thịt.

Mang tiếng xôn xao phía ngoài, rồi một đám đông vào nhà. Thống lí Pá Tra xuống ngựa, cho thị sống (một chức việc đi hầu thống lí như người làm mõ thời trước) dắt ngựa vào tàu. Nghe như bọn họ mang khiêng theo con lợn, hoặc một người phải trói, vừa vất huỵch xuống đất, cứ thở phè phè.

A Sử loạng choạng vào buồng. Áo nó rách toạc một mảnh vai. Chiếc khăn xéo trắng loang lổ đầy máu, sụp xuống quanh trán. A Sử nằm lăn ra giường. Lát sau, thống lí Pá Tra bước vào. Theo sau thống lí là một lũ thống quán (một chức việc như phó lí), xéo phải (như trưởng thôn) và một bọn thị sống vẫn thường ra vào phục dịch, ăn thịt uống rượu, hút thuốc phiện nhà thống lí. Mang người bấy giờ mới nhìn thấy Mị phải trói đứng trong cột. Nhưng cũng ko người nào quan tâm, họ xúm cả lại quanh giường A Sử. Pá Tra, tay vẫn cầm dòng roi ngựa, lại từ từ đi ra. Mị nhắm mắt nhắm mũi lại, ko dám nhìn. Mị chỉ nghe hình như mang tiếng bố chồng gọi ra ngoài. Mở hé nhìn ra, thấy chị dâu bước vào. Người chị dâu đấy chưa già, nhưng dòng lưng quanh năm phải đeo thồ nặng quá, đã còng rạp xuống. Người chị dâu tới cởi trói cho Mị. Sợi dây gai dưới bắp chuối vừa lỏng ra, Mị ngã sụp xuống. Chị dâu nói khẽ vào tai Mị:

– Mị! Đi hái thuốc cho chồng mày.

Mị quên cả đau, đứng lên. Nhưng ko nhích chân lên được, Mị phải ôm vai chị dâu, hai người khổ sở dìu nhau bước ra. Trong lúc đi vào rừng tìm lá thuốc, Mị nghe chị dâu nói lại, mới biết chuyện A Sử đi chơi bị đánh vỡ đầu.

Nửa đêm qua, A Sử vào làng tìm tới đám chơi mang tiếng sáo, tiếng khèn. Nhiều trai làng đấy và những làng khác đã tới, chơi quay, thổi sáo suốt ngày, chập tối vừa xong chầu rượu trong nhà, ngày nay vẫn còn chưa chịu tan về. Lúc A Sử và chúng bạn kéo tới thì ko còn người nào chơi trong nhà nữa, vì bố mẹ và người trong nhà đấy đã đi ngủ. Nhưng người ra người vào còn dìu dặt quanh ngõ. A Sử đứng ngoài, tức lắm. Nó bàn với một lũ khác, doạ đánh bọn con trai lạ vẫn bám quanh nhà đã khiến cho cho bọn A Sử bị vướng ko thể vào được. Bọn A Sử ném đá vào vách. Ông bố trong nhà ra chửi. Bọn A Sử vẫn ném. Ông lão ko dám ra nữa, liền vào trong cửa, bắn ra hai phát súng. Thế là tan những đám hứa. Nhưng cũng chưa người trai nào chịu về. Họ lại tản vào những nhà quen trong xóm. Để đợi sáng mai lại lên sân đánh pao với con gái trong xóm.

Bọn A Sử cũng ko chịu để cánh kia yên. Sáng sớm, lúc họ vừa kéo ra đầu ngõ, bè lũ bạn A Sử đã kéo tới gây sự. A Sử đi trước, nạm vòng bạc ở cổ rủ xuống những tua chỉ xanh đỏ mà chỉ riêng con dòng nhà quan trong làng mới được đeo. A Sử hùng hổ bước ra. Bọn kia đứng dồn cả lại, xôn xao:

– Lũ phá đám ta đêm qua đây rồi.

– A Phủ đâu? A Phủ đánh chết nó đi!

Một người to to chạy vụt ra vung tay ném con quay rất to vào mặt A Sử. Con quay gỗ ngát lăng vào giữa mặt. Nó vừa kịp bưng tay lên, A Phủ đã xộc tới, nắm dòng vòng cổ, kéo dập đầu xuống, xé vai áo, đánh túi bụi. Người làng nghe tiếng hò la đổ ra. Thấy vậy, bọn trai làng lạ tản hết lên rừng. Mấy người đuổi đón đầu A Phủ. A Phủ bị bắt sống, trói gô chân tay lại. Vừa lúc thống lí Pá Tra tới. Chúng nó xọc ngang dòng gậy, khiêng A Phủ mang về ném xuống giữa nhà thống lí.

Liên quan:

Mị đi hái được lá thuốc về, thấy trong nhà càng đông hơn lúc nãy. Ngoài sân, dưới gốc đào lại buộc thêm mấy con ngựa lạ. Mị đi cửa sau vào, lé mắt nhìn thấy một người to to quỳ trong góc nhà. Mị đoán đấy là A Phủ.

Bọn chức việc khắp vùng Hồng Ngài tới nhà thống lí Pá Tra dự đám xử kiện. Những lí dịch, quan làng, thống quán, xéo phải đội mũ, quấn khăn, xách gậy cưỡi ngựa kéo tới xử kiện và ăn cỗ.

Trong nhà thống lí đã bày năm dòng bàn đèn. Khói thuốc phiện tuôn ra những lỗ cửa sổ tun hút xanh như khói bếp. Cả những người chức việc bên làng A Phủ cũng tới. Nhưng chỉ bọn con trai làng đấy phải ngồi khoanh tay cạnh A Phủ vì họ bị gọi sang hầu kiện, còn bọn chức việc thì nằm dài cả bên khay đèn. Suốt từ trưa cho tới hết đêm, mấy chục người hút. Trên nhất là thống lí Pá Tra, thống lí Pá Tra hút xong một lượt năm điếu, tới người khác hút, lại sức khác hút, cứ thế tuần tự xuống tới bọn đi gọi người về dự kiện. Chỉ mang nữ giới ngồi trong buồng hoặc đi lại bên ngoài dòm nom đám xử kiện và A Phủ quỳ chịu tội ở xó nhà, là ko được dự tiệc hút đấy. Lúc một loạt người vừa hút xong, Pá Tra ngồi dậy, vuốt ngược dòng đầu trọc dài, kéo đuôi tóc ra đằng trước, đựng giọng lè nhè gọi:

– Thằng A Phủ ra đây.

A Phủ ra quỳ giữa nhà. Tức thì, bọn trai làng xô tới, trước nhất, chắp tay lạy lia lịa tên thống lí Pá Tra rồi quay lại đánh A Phủ. A Phủ quỳ chịu đòn, chỉ yên ổn như dòng tượng đá.

Cứ mỗi đợt bọn chức việc hút thuốc phiện xong, A Phủ lại phải ra quỳ giữa nhà, lại bị người xô tới đánh. Mặt A Phủ sưng lên, môi và đuôi mắt giập chảy máu. Người thì đánh, người thì quỳ lạy, kể lể, chửi bới. Xong một lượt đánh, kể, chửi, lại hút. Khói thuốc phiện ngát tuôn qua những lỗ cửa sổ. Rồi Pá Tra lại ngóc cổ lên, vuốt tóc, gọi A Phủ… Cứ như thế, suốt chiều, suốt đêm, càng hút, càng tỉnh, càng đánh, càng chửi, càng hút.

Trong buồng kế bên, Mị cũng thức suốt đêm yên ổn lặng ngồi xoa thuốc dấu cho chồng. Lúc nào Mị mỏi quá, cựa mình, thì những chỗ lằn trói trong người lại đau ê ẩm. Mị lại gục đầu nằm thiếp đi. Lúc đó, A Sử bèn đạp chân vào mặt Mị. Mị choàng thức, lại nhặt nắm lá thuốc, xoa đều đều trên lưng chồng. Ngoài nhà vẫn rên lên từng cơn kéo thuốc phiện, như những con mọt nghiến gỗ kéo dài, giữa tiếng người khóc, tiếng người kể xạc xào, và tiếng đấm đánh huỳnh huỵch.

Sáng hôm sau thì đám kiện đã xong. Một số người, chẳng biết từ bao giờ, đã ngủ nghê ngay bên khay đèn. Bọn xéo phải đang bắc dòng chảo đồng và xách ấm nước ra nấu thêm lạng thuốc để hút thêm ban ngày cho những quan làng thật tỉnh, những quan làng còn một tiệc ăn cỗ nữa.

Thống lí Pá Tra mở tráp, lấy ra một trăm đồng tiền hoa xoè bày lên mặt tráp, rồi nói:

– Thằng A Phủ đánh người thì làng xử mày phải nộp vạ cho người phải mày đánh là hai mươi đồng, nộp cho thống quán năm đồng, mỗi xéo phải hai đồng, mỗi người đi gọi những quan làng về hầu kiện năm hào. Mày phải mất tiền mời những quan hút thuốc từ hôm qua tới nay. Lại mất con lợn hai mươi cân, chốc nữa mổ để những quan làng ăn vạ mày. A Phủ, mày đánh con quan làng, đáng nhẽ làng xử mày tội chết, nhưng làng tha cho mày được sống mà nộp vạ. Cả tiền phạt, tiền thuốc, tiền lợn, mày phải chịu một trăm bạc trắng. Mày ko mang trăm bạc thì tao cho mày vay để mày ở nợ. Bao giờ mang tiền giả thì tao cho mày về, chưa mang tiền giả thì tao bắt mày ở làm con trâu, con ngựa cho nhà tao. Đời mày, đời con, đời cháu mày tao cũng bắt thế, bao giờ hết nợ tao mới thôi. A Phủ! Lại đây nhận tiền quan cho vay.

A Phủ lê hai dòng đầu gối sưng bạnh lên như mặt hổ phù. A Phủ cúi sờ lên đồng tiền trên tráp, trong lúc Pá Tra đốt hương, lầm rầm khấn gọi ma về nhận mặt người vay nợ. Pá Tra khấn xong, A Phủ cũng nhặt xong bạc, nhưng nhặt xong lại để ngay cả xuống mặt tráp. Rồi Pá Tra lại trút cả bạc vào trong tráp.

Con lợn vừa sắm về cho A Sử thết làng ăn vạ đã kêu eng éc ngoài sân. Từ lúc đếm tiền rồi, A Phủ ko phải quỳ, phải đánh nữa. A Phủ đứng lên cầm con dao, chân đau bước tập tễnh, cùng với mấy trai làng, ra chọc tiết làm thịt lợn hầu làng. Trong nhà, thuốc phiện vẫn hút rào rào.

Thế là từ đấy A Phủ phải đi ở trừ nợ cho nhà quan thống lí Pá Tra. Đốt rừng, cày nương, cuốc nương, săn bò tót, bẫy hổ, chăn bò, chăn ngựa, quanh năm một thân một mình bôn ba rong ruổi ngoài gò ngoài rừng. A Phủ đương tuổi sức lực. Công việc làm hay đi săn, dòng gì cũng làm phăng phăng. Ko còn mang lúc nào trở về làng bên. Nhưng A Phủ cũng chẳng muốn trở về làm gì bên đấy nữa.

A Phủ cũng ko phải người làng bên đấy. Bố mẹ đẻ A Phủ ở Háng-bla. Năm xưa, làng Háng-bla phải một trận bệnh đậu mùa, nhiều trẻ con, cả người to, chết, mang nơi chết cả nhà. Anh của A Phủ, em A Phủ chết, bố mẹ A Phủ cũng chết. Còn sót lại mang một mình A Phủ. Làng chết và đói nhiều quá, mang người làng đói bụng bắt A Phủ đem xuống bán đổi lấy thóc của người Thái dưới cánh đồng, A Phủ mới mười tuổi, nhưng A Phủ gan bướng, ko chịu ở dưới cánh đồng thấp. A Phủ trốn lên núi, trôi dạt tới Hồng Ngài. Đi làm cho nhà người, lần lữa mùa này sang mùa khác chẳng bao lâu A Phủ đã to, đã biết đúc lưỡi cày, biết đục cuốc, lại cày giỏi và đi săn bò tót rất bạo. A Phủ khoẻ, chạy nhanh như ngựa, con gái trong làng nhiều người mê, nhiều người nói: “Đứa nào được A Phủ cũng bằng được con trâu tốt trong nhà, chẳng mấy lúc mà giàu”. Người ta ước ao đùa thế thôi chứ phép rượu cũng chẳng to hơn phép làng, còn tục lệ cưới xin, mà A Phủ thì ko mang bố mẹ, ko mang ruộng, ko mang bạc, A Phủ ko thể lấy nổi vợ. Tuy nhiên, đang tuổi chơi, trong ngày Tết tới, dù A Phủ chẳng mang quần áo mới như nhiều trai khác, A Phủ chỉ mang độc một chiếc vòng vía lằn trên cổ, A Phủ cũng cứ cùng trai làng đem sáo, khèn, đem con quay và quả pao, quả yến đi tìm người yêu ở những làng trong vùng.

Vì vậy mà sinh sự đánh nhau ở Hồng Ngài.

(Lược một đoạn: Lúc đó đang đói rừng, hổ gấu từng đàn ra phá nương, bắt bò ngựa. A Phủ trong lúc trông bò ngựa vì mài miệt bẫy nhím đã để hổ bắt mất một con bò. A Phủ bị thống lí Pá Tra bắt trói đứng vào một cây cột trong góc nhà bằng dây mây quấn từ chân tới vai, chờ lúc nào bắn được hổ mới tha. Nhưng A Sử và lính dõng của thống lí ko lùng bắn được hổ, A Phủ vẫn bị trói.)

Những đêm mùa đông trên núi cao dài và buồn, nếu ko mang bếp lửa sưởi kia thì Mị cũng tới chết héo. Mỗi đêm, Mị đã dậy ra thổi lửa hơ tay, hơ lưng, ko biết bao nhiêu lần.

Thường lúc tới gà gáy sáng Mị ngồi dậy ra bếp sưởi một lúc thật lâu thì những chị em trong nhà mới khởi đầu dậy ra dóm lò bung ngô, nấu cháo lợn. Chỉ chợp mắt được từng lúc, Mị lại thức sưởi lửa suốt đêm. Mỗi đêm, lúc nghe tiếng phù phù thổi bếp, A Phủ lại tỉnh ngộ. Ngọn lửa sưởi bùng lên, đồng thời đấy thì Mị cũng nhìn sang, thấy mắt A Phủ trừng trừng, mới biết A Phủ còn sống. Mấy đêm nay như thế. Nhưng Mị vẫn thản nhiên thổi lửa, hơ tay. Nếu A Phủ là dòng xác chết đứng đấy, cũng thế thôi. Mị vẫn trở dậy, vẫn sưởi, chỉ biết chỉ còn ở với ngọn lửa. Mang đêm A Sử chợt về, thấy Mị ngồi đấy, A Sử đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp. Nhưng đêm sau Mị vẫn ra sưởi như đêm trước.

Lúc đấy đã khuya. Trong nhà đã ngủ yên, thì Mị trở dậy thổi lửa. Ngọn lửa bập bùng sáng lên, Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắt óng ánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại. Nhìn thấy tình cảnh như thế, Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mị cũng phải trói đứng thế kia. Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống mồm, xuống cổ, ko biết lau đi được. Trời ơi, nó bắt trói đứng người ta tới chết, nó bắt mình chết cũng thôi, nó bắt trói tới chết người nữ giới ngày trước cũng ở dòng nhà này. Chúng nó thật độc ác. Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau, chết đói, chết rét, phải chết. Ta là thân nữ giới, nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi… Người kia việc gì mà phải chết thế. A Phủ… Mị phảng phất nghĩ tương tự.

Đám than đã vạc hẳn lửa. Mị ko thổi, cũng ko đứng lên. Mị nhớ lại đời mình, Mị lại tưởng tượng như mang thể một lúc nào, biết đâu A Phủ chẳng đã trốn được rồi, lúc đấy bố con Pá Tra sẽ bảo là Mị đã cởi trói cho nó, Mị liền phải trói thay vào đấy, Mị phải chết trên dòng cọc đấy. Nghĩ thế, trong tình cảnh này, làm sao Mị cũng ko thấy sợ…

Lúc đấy, trong nhà đã tối bưng, Mị rón rén bước lại, A Phủ vẫn nhắm mắt nhắm mũi, nhưng Mị tưởng như A Phủ đương biết mang người bước lại… Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây. A Phủ cứ thở phè từng khá, ko biết mê hay tỉnh. Lần lần, tới lúc gỡ được hết dây trói ở người A Phủ thì Mị cũng hốt hoảng, Mị chỉ thì thào được một tiếng “Đi ngay…”, rồi Mị nghẹn lại. A Phủ bỗng khuỵu xuống, ko bước nổi. Nhưng trước dòng chết mang thể tới nơi ngay, A Phủ lại quật sức vùng lên, chạy.

Mị đứng lặng trong bóng tối.

Rồi Mị cũng vụt chạy ra. Trời tối lắm. Nhưng Mị vẫn băng đi. Mị đuổi kịp A Phủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới lưng dốc, Mị nói, thở trong khá gió thốc lạnh buốt:

– A Phủ cho tôi đi.

A Phủ chưa kịp nói, Mị lại nói:

– Ở đây thì chết mất.

A Phủ chợt hiểu.

Người nữ giới chê chồng đó vừa cứu sống mình.

A Phủ nói: “Đi với tôi”. Và hai người lẳng lặng đỡ nhau lao chạy xuống dốc núi.

Xem thêm: Kinh Nghiệm Du Lịch Bờ Đông Nước Mỹ ) 7N6D: Bờ Đông, Du Lịch Bờ Đông Hoa Kỳ

(Lược phần cuối: Hai người thành vợ chồng và trốn sang Phiềng Sa. Quân Pháp tràn tới, dân Phiềng Sa lại hoang mang lo sợ. A Châu, cán bộ Đảng đã tìm tới. A Phủ kết nghĩa anh em với A Châu. Rồi A Phủ trở thành tiểu đội trưởng du kích, cùng với Mị và đồng đội bảo vệ quê hương.)

1953

Bạn đang đọc bài viết từ chuyên mục Ngữ văn tại website https://macramevietnam.com.